سابقه

کشورعمان یکی از مناطق نفت خیز و صادر کننده نفت و گاز بوده که عضو اوپک نمی باشد. مانند خیلی از کشورهای حاشیه خلیج فارس، درآمد و هزینه های دوات کشور عمان نیز وابسته به صادرات نفتی آن کشوری باشد. کشور عمان در بین کشورهای غیر اوپک دارای بزرگترین مخازن نفت و گاز است و بیشترین صادرات گاز منطقه را انجام می دهد. با توجه به کاهش ذخایر نفت خام که به عنوان شالوده اصلی صاردات کشور عمان در نظر گرفته می شود، این کشور طی قراردادهایی اقدام به کاهش وابستگی صادرات کشور به نفت و افزایش تنوع در صادرات جهت بالا بردن میزان صادرات سالانه خود نموده است. طبق سیاست نامه صادر شده توسط پادشاه (Sultan Gaboos bin Said)، کشور عمان سرمایه گذاری گسترده ای در جهت توسعه و بهره برداری منابع گاز خود و همچنین اکتشاف مخازن جدید نفت، انجام داده است.


نفت عمان

کشور عمان با بهره گیری از برخی روش های جدید و پیچیده استخراج، توانسته نفت خود را به بیشترین و بهینه ترین میزان موجود برساند. بر طبق گزارشات مجله نفت و گاز (OGL)، طی یک بررسی در سال 2012، عمان دارای ذخایر نفتی با ظرفیت تأیید شده 5/5 بیلیون بشکه نفت می باشد. مخازن نفتی عمان عمداً در مناطق شمالی و مرکزی نواحی ساحلی آن واقع شده اند که این مخازن به صورت شبکه ای از حوزه های کوچک نفتی می باشد. این ساختار جغرافیایی حوزه باعث گردیده که فرآیند استخراج نفت از آنها، به پرهیزنه ترین فرآیند استخراج و تولید در مناطقه تبدیل گردد. استفاده از روش های پیچیده استخراج، موجب بالا رفتن هزینه توسعه و بهره برداری از این حوزه ها گردیده است. کشور عمان طی یک برنامه گسترده، با بهره گیری از روش های جدید استخراج اقدام به احیای نفت باقیمانده در مخازن و جلوگیری از کاهش تولید نفت خود نموده است.


سازماندهی و مدیریت کشور عمان

وزارت نفت و گاز عمان مدیریت نظارت بر مخازن و فرآورده های هیدروکربنی این کشور را برعهده دارد. البته تصمیمات نهایی در سیاست ها و سرمایه گذاری بخش نفت و گاز، توسط دفتر نخست وزیری سلطان عمان، قابوس ابن سعید، گرفته می شود. سیاست های اتخاذ شده در حوزه نفت، توسط عده ای از شرکت ها که سلطان عمان سهام دار آنها بوده اجراء می گردند. شرکت توسعه فرآورده های نفتی عمان (PDO) بهره بردار بیش از 90 درصد مخازن عمان بوده که 85 درصد از تولید به عهده این شرکت می باشد. علاوه بر دولت عمان که مالک 60 درصد از سهام شرکت (PDO) می باشد، شرکت های Shell (34درصد)، شرکت Total (4درصد) و شرکت پرتغالی Partex (2درصد) از سهام PDO را دارا می باشند. امکان شراکت در بخشی از درآمدهای تولید نفت در این کشور، باعث گردیده که شرکت های بین المللی نفتی علاقمندی بیشتری نسبت به سرمایه گذاری و فعالیت در عمان نسبت به سایر کشورهای منطقه نشان بدهند. شرکت اکسیدنتال پترولیوم (Occidental Petroleum) بیشترین حظور در عرصه تولید نفت عمان داشته و به عنوان دومین شرکت تولید کننده نفت در عمان می باشد. دیگر شرکت های مجری بین المللی در عمان عبارتند ار: شرکت,Shell ,Total ,Partex ,BP ,SNPC ,KoGas و شرکت .Repsol


تولید

کشور عمان 889 هزار بشکه در روز فرآورده های نفتی را در سال 2011 تولید نموده است که 886 هزار بشکه آن نفت خام می باشد. تولید کشور عمان، پس از اجرای پروژه احیای نفت هارویل (Harweel) انتظار می رود به مقدار 915 هزار بشکه در روز افزایش یابد. تولید نفت در کشور عمان طی چهار سال گذشته، 24درصد افزایش یافته که کمترین میزان آنها 714 هزار بشکه در روز، در سال 2007 بوده است. در گذشته حق امتیاز بهره برداری از کل منطقه، بر عهده شرکت نفت و گاز PDO بوده که طی مناقصات برگزار شده پی در پی، حق امتیاز آن بین سایرین تقسیم شده است. علت رشد تولید نفت عمان عمداً بواسطه پیشرفت شرکت های بین المللی در توسعه منطقه بلوک 6 در عمان می باشد. در سال 2002، شرکت PDO بازنگری دوباره بر مخازن قدیمی نفت خود نمود تا امکان استفاده از روش استخراج EOR را بررسی نماید. طبق این بررسی، شرکت PDO برنامه ای جامع برای اجرای روش استخراج EOR تدوین نموده که به صورت حوزه به حوزه اجرا می گردد. تولید نفت عمان کلاً به این تکنیک وابسته است. برنامه استخراج EOR عمان از شیوه های متفاوت استخراج نفت تشکیل شده است که بعضی از این روش ها قبلاً هرگز در مقیاس تجاری مورد استفاده قرار نگرفته بود. این 3 روش عبارتند از : تزریق گاز قابل انحلال، تزریق بخار و شناورسازی پلیمرها. روش تزریق گاز عبارت است از: پمپ نمودن گازهای غیر خنثی به درون نفت جهت افزایش خروجی نفت استخراج شده که این روش هم اکنون در حوزه های نفتی هارویل بکار گرفته می شود. با کمک این روش، حوزه هارویل ظرفیت تولید خود را به 40 هزار بشکه در روز رسانده است. روش EOR گرمایی در حوزه های نفتی MUKHAIZNA, مارمول( Marmul)، امل شرقی و غربی و آلام قرن (Qarn Alam) مورد استفاده قرار گرفته است. در روش EOR گرمایی از راه های مختلف، بخار را به درون چاه نفت تزریق کرده و میزان دبی خروجی نفت سنگین را افزایش می دهند. حوزه Mukhaizna)) توسط این روش ظرفیت تولید خود را به مقدار 50 هزار بشکه در روز رسانده که البته شرکت اوکسیدنتال قصد دارد این مقدار را به 150 هزار بشکه در روز هم برساند. استفاده از روش EOR گرمایی امکان افزایش ظرفیت تولید در حوزه های (Amal East and west) را به مقدار 23 هزار بشکه، تا ابتدای سال 2018، فراهم می آورد. استفاده از روش تزریق بخار، میزان تولید حوزه (Qarn Alam)را نیز به 40 هزار بشکه در روز تا ابتدای سال 2008 خواهند رساند. در مناطقی که نفت سنگین وجود دارد روش تزریق بخار آب نمی تواند روش مفید و کاربردی باشد. زیرا آب بجای آنکه نفت را به درون چاه های استخراج هدایت کند، نفت را از دهانه های خروج دور می نماید. در حوزه های نفتی مانند مارمول (Marmul) که دارای نفت سنگین می باشند استفاده از روش تزریق پلیمر، کاربردی تر از روش بخار می باشد. در حال حاضر افزایش تولید، طیف وسیعی از حوزه نفت و گاز عمان را پوشش می دهد. شرکت PDO قصد دارد با استفاده از روش قدیمی شناور سازی با کمک آب، ظرفیت تولید یکی از حوزه های نفتی مهم کشور با نام Yibal را به مقدار 55 درصد افزایش دهد. کشف حوزه نفتی AI-Ghubar جنوبی با ارزش ترین کشف در این زمینه برای کشور عمان در سال 2009 بود. طبق آمار داده شده توسط وزارت نفت و گاز عمان، این حوزه می تواند 1 بیلیون نفت دیگر به ظرفیت نفتی عمان اضافه نماید. همچنین 2 اکتشاف حائز اهمیت دیگر با نام های Malaan غربی و Taliah در مجموعه Lekhwair، واقع شده در جنوب غربی عمان، در آینده به افزایش خط تولید عمان کمک بزرگی خواهند کرد. پروژه های دیگر EOR در کشور عمان عبارتند از: • مجموعه کریم، تشکیل شده از18حوزه کوچک نفتی که همگی توسط تأسیسات Nimr به بهره برداری رسیده و توسط شرکت خارجی Medcoمدیریت می شوند. این مجموعه دارای ظرفیت تولید فعلی 18 هزار بشکه در روز می باشد که شرکتPDE قصد دارد ظرفیت تولید آن را طی یک دوره کوتاه به مقدار 35 هزار بشکه در روز برساند. • مجموعه هارویل که دارای ظرفیتی با مقدار 44 هزار بشکه در روز بوده و توانایی ارتقاع تا 100 هزار بشکه در روز را دارد. • پنج مجموعه دیگر مانند ریما Rima که می تواند ظرفیت تولید خود را با کمک روش EOR به مقدار 70 الی 80 هزار بشکه درروز برسانند. کشور عمان به تازه گی مناقصه هایی جهت اکتشاف و بهره برداری مناطق نفت خیز جدید مانند: باقلا(Baq lah)، و کاروان(Karawan) کاهیل( Kahil)، Qatbeet و قطعه زمین 16، در سال 2012 برگزار نموده است. علاوه بر این، عمان به بررسی و اکتشاف منابع غیر متعارف نفت سبک نیز می پردازد


مصرف و صادرات

کشورمان عمان در سال 2012، حدود 98هزار بشکه نفت در روز را مصرف نموده است. میزان مصرف نفت عمان طی ده سال گذشته افزایش چشم گیری داشته است. علت این افزایش عواملی چون صنعتی شدن این کشور، توسعه امکانات و فعالیت های بخش پتروشیمی و همچنین توسعه مسیر حمل و نقل و ناوگان صادرات می باشد. اگرچه عمان یکی از صادر کننده های عظیم فرآورده های نفتی می باشد ولی به عنوان عضو سازمان جهانی OPEC در نظر گرفته نمی شود. این کشور از طریق خلیج فارس نفت خود را به کشورهای آسیایی نظیر چین، تایلند، کره جنوبی و ژاپن صادر می نماید.


خطوط انتقال و پایانه های صادرات

سیستم خط انتقال نفت عمان عمدتاً بر روی انتقال نفت خام به تنها پایانه صادرات نفت کشور، پایانه مینا افهال (Min- AL- Fahal) تمرکز نموده است. این خط انتقال، همچنین مواد اولیه مورد نیاز مجموعه های صنعتی و پایگاه های پتروشیمی که نقش بسزایی در حوزه اقتصادی پروژه های پایین دست عمان را دارند، تأمین می نماید. شرکت PDO بهره برداری از این خط انتقال 1 هزار مایلی را برعهده دارد. به تازگی، دولت عمان قصد بر توسعه خط لوله جدید سوهار Soharبه همراه تأسیس پالایش نفت Sohar را دارد.


پروژه های پایین دست (پالایش و توزیع)

کشورعمان تا سال 2012، دارای ظرفیت پالایش 222 هزار بشکه درروز بوده که توسط 2 پالایشگاه مهم این کشور تأمین می گردد. پالایشگاه Mina – AL- Fahal به عنوان اولین پالایشگاه کشور عمان در سال 1982 تأسیس شده و پس از ارتقاع در سال 2007 ، ظرفیت پالایش خود را به 106 هزار بشکه در روز رساند. پالایشگاه Sohar نیز که در سال 2006 به بهره برداری رسید، دارای ظرفیت پالایش 116 هزار بشکه در روز می باشد. این دو پالایشگاه توسط شرکت پالایش و پتروشیمی عمان (ORPC) اداره می گردند. سهام شرکت ORPC، به صورت 75درصد متعلق به وزارت اقتصاد عمان و 25درصد متعلق به شرکت نفت عمان توزیع شده است. پالایشگاه Sohar شامل برنامه های توسعه مهندسی آتی می باشد که ظرفیت آن را از پالایش50 هزار بشکه نفت خام درروز به 50 هزار بشکه در طی سالهای 2015 تا 2016 می رساند. کشورعمان همچنین اقدام به ساخت و راه اندازی پالایشگاه جدیدی در محل Duqm واقع در جنوب عمان نموده که با افزایش ظرفیت صادرات این کشور، عمان را به یک صادر کننده عمده فرآورده های نفتی تبدیل می نماید. بر طبق تفاهم نامه امضاء شده در جولای سال 2009 و فرمان سلطنتی در سال 2011 ، منطقه Duqm به منطقه ویژه اقتصادی جهت ساخت پالایشگاه با ظرفیت 230هزار بشکه در روز و پایانه صادرات نفت و چندین کارخانه و تأسیسات پتروشیمی، تبدیل گردید.


گاز طبیعی

کشور عمان جهت تأمین مصرف داخلی خود، راه اندازی پروژه های نفتی EOR و همچنین تأمین نیاز صادرات ملزم به افزایش تولید گاز طبیعی در کشور خود می باشد. بر طبق آمار OGJو بررسی های انجام شده در ژانویه 2012، کشورعمان دارای منابع ذخیره گاز با ظرفیت 30 تریلیون فوت مکعب می باشد. با توجه به نیاز گاز در بخش مصرف داخلی، پروژه هایEOR وموضوع صادرات، میزان مصرف گاز از تولید آن در کشور، پیشی گرفته است. در نتیجه وزارت نفت و گاز عمان به شدت به دنبال راهی برای افزایش توان تولید خود می باشد. کشور عمان برنامه های جدیدی مبنی بر افزایش ظرفیت تولید خود با استفاده ازبهره برداری از میادین جدید گازی تدوین نموده که شامل اکتشاف منابع گازی جدید، ساخت پایگاههای استخراج و افزایش امکانات برای پروژه های EOR می باشد. علاوه بر نیاز روز افزون مصرف گاز مایع در داخل، کشور برای تأمین انر‍ژی الکتریکی مورد نیاز در اوج مصرف خود، دچار کمبود گاز طبیعی می شود. این کمبود موجب به تأخیر افتادن در فرآیند صنعت سازی کشور، لغو بعضی پروژه های مختلف اقتصادی و کاهش رشد اقتصادی این کشور گریده است. شبکه برق منطقه ای که بین کشوره های عضو سازمان (GCC) مشترک است، راه حلی برای جبران کمبود انرژی الکتریکی عمان به حساب می آید. توسط این شبکه، الکتریسیته از کشور همسایه امارت که توسط نیروگاه هسته ای آن تولید می شود وارد شده و مشکل کمبود گاز را تا حدی برای عمان مرتفع می سازد. البته این راه حل تنها بعد از راه اندازی نیروگاه هسته ای امارت متحده در سال 2017 عملی خواهد بود.


مدیریت و سازماندهی

شرکت PDO در بخش گاز نقش پررنگتری را در مقایسه با بخش تولید نفت نسبت به شرکت های اکسیدنتال پترولیوم و شرکت تایلندی PTTEP بازی می نماید. دولت عمان بخش مربوط به اکتشاف شرکت های خارجی و توسعه و فراهم نمودن امکانات بهره برداری و نیروی متخصص لازم را طی قراردادهای تشویقی به بخش خصوصی داخلی واگذار نموده است. میزان همکاری عمان با شرکت های خارجی نظیر اوکسید نتال، PTTEF, BP و شرکت Petronas ،آینده تولید گاز را درعمان رغم می زند. شرکت گاز عمان کنترل سیستم انتقال و توزیع گاز کشور را بر عهده دارد. شرکت OGC یک مجموعه مشترک بین وزارت نفت و گاز عمان با سهم 80درصد و OOC با سهم مشارکت 20درصد است. سازمان گاز مایع عمان (ONLG)، متعلق به یک کنسرسیون متشکل از دولت عمان، شرکت های Shell , Total، کلیه فعالیت های مربوط به LNG را توسط سه قطار حمل گازمایع خود در منطقه Sur انجام می دهد.


تولید و مصرف کشور عمان

عمان در سال 2011، بیش از 1 تریلیون فوت مکعب معادل 75/2 بیلیون بشکه گاز مایع دررا روز تولید نموده است. تولید گاز طبیعی در عمان در طی ده سال گذشته دو برابر شده و نسبت به تولید نفت این کشور رشد سریعتری پیدا کرده است.. مادامی که شرکت های مجری در مراحل مختلف اکتشاف و بهره برداری پیش می روند این روند رشد همچنان افزایش می یابد. بخصوص پروژه خزان – مکارم شرکت BP با ظرفیت ذخیره 100 تریلیون فوت مکعب و ظرفیت تولید 1 بیلیون فوت مکعب در روز که تا سالهای 2016 تا 2017 راه اندازی خواهد شد. به علاوه، شرکت PDO اقدام به ساخت مراکز اجرای پروژه های آتی حوزه گاز شامل پایگاه های پردازش گاز و خطوط انتقال در مرکز کشور عمان نموده است. پروژه ذکر شده تولیدی برابر با 42 میلیون فوت مکعب گاز از مخازن حصیره و Hawaqa خواهد داشت.

عمان همچنان پروژه هایی را جهت بالا بردن میزان تولید با استفاده از اعمال فشار به گاز موجود در مخازن  Saih Rawl در دست اقدام دارد. عمان تلاش های جدی خود را برای بهره برداری از مخازن گاز انجام می دهد، اما ممکن با موانع داخلی نیز رو به رو گردد. پس از تظاهرات سال 2011، پادشاه عمان این اجازه را مجلس شوراء قوه مقننه داد که در امور مربوط به پروژه ها و قراردادها دخالت نماید. همچنین اجازه مدیریت و دخالت کلی مجلس در آینده امور انرژی کشور توسط پادشاه عمان داده شد.


مصرف کشور عمان

مصرف گاز طبیعی در عمان رشد سریعی را در ده سال گذشته طی نموده است که برابر با افزایش 180 درصدی از سال 2000 ، به مقدار 619 بیلیون فوت مکعب در سال 2010 است، این افزایش مصرف گاز علت عواملی چون رشد اقتصادی، افزایش جمعیت و تزریق گاز برای احیاء نفت (20درصد از کل مصرف)می باشد. کمبود منابع گاز طبیعی موجب رکود اقتصادی بخصوص در بخش صنعتی کشور گردیده است. اگر چه عمان یکی از صادر کننده های بارز نفت و گاز می باشد ولی در مواقع ضروری مقدار کمی هم گاز کشور قطر از طریق امارات متحده وارد می نماید. خط انتقال دلفین به عنوان تنها خط لوله واردات گاز به عمان، روزانه 200 میلیون فوت مکعب گاز را منتقل می نماید


خطوط انتقال گاز کشور عمان

مدیریت خط انتقال اصلی گاز توسط شرکت گاز عمان (با مالکیت 80درصدی پادشاه عمان و مالکیت20درصدی شرکت نفت عمان ) صورت می پذیرد. سیستم خط انتقال گاز به طول 250/1 مایل بوده و تشکیل شده از خطوط لوله، تأمین کننده های گاز طبیعی از پایگاههای تولید، لوله های رابط به نیروگاه های برق، لوله های رابط به بخش های صنعتی و خط انتقال گاز به سمت پروژه (Oman-Qalhat). در سال 2015 تا 2016 ، شرکت OGC، یک خط لوله جدید با طول 143مایل و قطر 36 اینچ جهت گاز رسانی از حوزه Saih Nihayda به منطقه ویژه اقتصادی Duqm در سواحل شرقی کشور، اضافه خواهد نمود.


صادرات و واردات کشور عمان

پروژه های گاز طبیعی مایع (LNG) مشترک بین عمان و Qalhat ، منبع اصلی فروش و صادرات گاز طبیعی عمان می باشند. حجم گاز در این پروژه ها برابر 506 بیلیون فوت مکعب می باشد. در سال 2010، عمان مقدار406 بیلیون فوت مکعب گاز صادر نموده که نسبت به سال قبل 2 بیلیون فوت مکعب کاهش داشته است. با وجود مواجه شدن عمان با کمبود گاز برای تأمین نیاز داخل، این کشور 55درصد از کل تولید گاز خود را طی قرارداده هایی که تا سال 2020 اعتبار دارند، صادر می نماید. سهام شرکت Qalhat LNG ، مجری یکی از خطوط حمل ونقل گاز، به صورت 47 درصد متعلق به دولت و 37 درصد متعلق به شرکت Oman LNG ، تقسیم گردیده است. گاز لازم جهت صادرات از راه دو حوزه گازی Saih Nihayda , Saih Rawl در مرکز عمان تأمین می گردد. گازمایع تولید شده برای توزیع در بازار آسیا بخصوص کره جنوبی و ژاپن بکار می رود.


واردات کشور عمان

به دلیل کمبود گاز طبیعی در عمان، در سال 2007 این کشور اقدام به وارد نمودن گاز طبیعی نمود. خط انتقال دلفین، با انتقال 2 بیلیون فوت مکعب در روز، گاز طبیعی را از قطر به امارات و سپس از آنجا توسط خط لوله فوجیره العین به عمان جهت افزایش ظرفیت گاز طبیعی موجود به مقدار 200 میلیون فوت مکعب برای تولید الکتریسیته انتقال می دهد. به علاوه طی قرارداد امضاء شده در سال 2007، ایران و عمان تصمیم به ساخت یک خط لوله جهت انتقال 1 بیلیون فوت مکعب در روز، ازحوزه شارد هنجام و بوخای غربی در خلیج فارس به پایگاه گاز مایع Qalhat در Sur گرفته اند


اطلاعات جغرافیایی

  • مساحت: 309,501 کیلومتر مربع
  • رتبه در جهان از بعد مساخت: 70
  • تراکم جمعیت: 9.2 نفر بر کیلومتر مربع
  • رتبه در جهان از لحاظ تراکم جمعیت: 220
  • مختصات جغرافیایی
    • شرقی: -
    • شمالی: -
  • منطقه زمانی: GST
  • جمعیت: 4,013,391
  • زبان رسمی: عربی
  • دین رسمی: اسلام
  • پایتخت: مسقط

جهت مشاهده کلیک کنید

اطلاعات سیاسی و اقتصادی

  • نوع حکومت: سلطنت مطلقه
  • واحد پول: OMR ریال عمان
  • اقتصاد: تولید نفت خام و فراورده‌های پالایشگاهی، گاز طبیعی مایع (ال ان جی)، سیمان، فولاد، کشاورزی و ماهیگیری، گردشگری
  • منابع طبیعی: نفت، گاز، مس، سنگ مرمر، سنگ آهک، کروم
  • صادرات
    • نفت، صادرات مجدد، فلزات، ماهی، منسوجات (2012): 48.4 میلیارد دلار
  • تولید ناخالص داخلی
    • (2012): 90.055 میلیارد دلار
  • سرانه: 29,166 دلار
  • شاخص توسعه انسانی
  • 0.731

جهت مشاهده کلیک کنید